7 Temmuz 1861’de, ABD’nin Vermont eyaletinde dünyaya gelen Nettie Stevens öğretmenlikten kazandığı birikimle, üniversite eğitimini geç sayılabilecek bir yaşta tamamladı. Stanford’u bitirdiğinde 38 yaşındaydı. Ardından Pennsylvania’daki Bryn Mawr’da doktora çalışmalarına başladı. Özellikle biyolojik cinsiyetin nasıl belirlendiğiyle ilgileniyordu.

1900’lü yılların başında, kromozomların kalıtsal bilgi içerdiği fikri hâlâ yeni bir teori idi. Gregor Mendel’in ölümünden sonra onun çalışmalarını yeniden keşfeden bilim camiası, nesiller arasında -cinsiyet tayini dahil olmak üzere- özelliklerin nasıl aktarıldığının mekanizmalarını araştırıyordu. Tahmin edileceği gibi, o yıllarda doktora ya da bilimsel araştırma yapabilecek fırsatı elde eden kadın sayısı pek azdı.

Nettie Stevens böcek kromozomları üzerindeki gözlemlerini kullanarak, kromozomların cinsiyetler arasında farklı olduğunu keşfetti. Kromozomların gözlemlenebilir farklılıklarının, bir bireyin erkek veya dişi olup olmadığıyla ilintisi ilk kez bulgulanıyordu. Nettie, un kurdundaki erkek üreme hücrelerinde (spermatozoa) Y koromozomuna sahip olanların erkek, X kromozomu taşıyanlarınsa dişi cinsiyeti belirlediğini tespit etti. (Bu kromozomları X veya Y olarak adlandırmadı. Adlandırma daha sonra yapılacaktı.)

Ne var ki Nettie, “kadın araştırmacaların katkısının sistematik olarak baskılanması ve inkarı” olarak tanımlanan “Matilda etkisi”nin bir kurbanı oldu (*). Cinsiyet belirleniminin genetik temelinin keşfi, dönemin önde gelen erkek araştırmacılarına atfedildi; ders kitaplarına ve bilim tarihine o şekilde geçti. Nettie Stevens 4 Mayıs 1912’de, henüz 51 yaşındayken meme kanserinden hayatını kaybetti.

(*) “Matilda etkisi”, bilim tarihçisi Margaret W. Rossiter tarafından 1993 yılında,  ABD’li süfrajet Matilda Gage’in kadın mucitler üzerine yazdığı makaleden esinle üretilmiş bir terimdir.

http://www.5harfliler.com/bilim-tarihinde-5harfliler/

https://www.vox.com/2016/7/7/12105830/nettie-stevens-genetics-gender-sex-chromosomes

Cevapla

Please enter your comment!
Lütfen adınızı yazın.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.