Saç, sıradan bir beden parçası olmaktan çıkarak kutsallaştırılmış bir simgeye dönüşür. Bu kutsallık, erkeğin mülkiyet iddiasını kutsar. Saç korunmalıdır; fakat bu koruma, kadının güvenliğine değil, erkeğin namus ve iktidar algısına yöneliktir.
Kadın saçına atfedilen anlam, bireysel beğeninin ya da estetik tercihin ötesinde, tarihsel ve ideolojik bir arka plana sahiptir. Bunun kökeni, mitolojik anlatılardan güncel siyasal ve toplumsal pratiklere kadar uzanan süreklilik içerir. Mitolojide uzun saçlı ve güzel bir figür olarak tasvir edilen Lilith, bu sürekliliğin erken örneklerinden biridir. Lilith, özellikle saçıyla vurgulanan güzelliğinin yanı sıra, erkeğe karşı koyabilen bir asi olarak tanımlanır. Bu nedenle Lilith, yalnızca güzel değil; aynı zamanda itaat etmeyen ve cezalandırılması gereken bir figür olarak kodlanır.
Erkek egemen kültür, kadının uzun saçını hem arzu edilen hem de denetim altına alınması gereken bir unsur olarak görür. “Saçı uzun, aklı kısa” gibi deyimler, bu ikili tutumun dildeki kristalleşmiş hâlidir. Erkek, kadını çekici kıldığını düşündüğü saçı beğenir; ancak aynı saç üzerinden kadını aşağılar. Yalnızca aşağılamakla kalmaz; kadını çekici kıldığını düşündüğü saçı kıskanır da. Bu kıskançlık kadını ezmeye, dövmeye, hatta öldürmeye kadar varır. Bu çelişki, beğeniyle kıskançlığın, arzu ile şiddetin iç içe geçtiği bir egemenlik biçimi üretir.
Bu bağlamda saç, sıradan bir beden parçası olmaktan çıkarak kutsallaştırılmış bir simgeye dönüşür. Bu kutsallık, erkeğin mülkiyet iddiasını kutsar. Saç korunmalıdır; fakat bu koruma, kadının güvenliğine değil, erkeğin namus ve iktidar algısına yöneliktir. Şeriat yorumlarında kadının saçını kamusal alanda gizlemesi, bu mülkiyet ilişkisini kurumsallaştırır. Kadın, saçıyla birlikte erkeğe ait kılınır; saç, yalnızca bir erkeğin görme ve sahip olma hakkına indirgenir.
Bu denetim yalnızca aile içinde kalmaz; devlet aygıtı tarafından da üstlenilir. Amina örneğinde görüldüğü gibi, kadının saçı üzerindeki tasarruf hakkını kendinde gören siyasal ve dinsel iktidar, bunu ölümcül bir cezalandırma pratiğine dönüştürebilir. Oysa “Amina”lar için saç, kutsallığın değil estetik ifadenin alanıdır: Uzatılır, toplanır, örülür ya da kısacık kesilir. Bu özgürlük, patriyarkal düzen açısından doğrudan bir tehdit olarak algılanır.
Patriyarkal değerlerle biçimlenmiş erkek için kadının kısa saçlı olması, yalnızca bir stil tercihi değil, iktidara yönelik bir meydan okumadır. Kadın uzun saçlı olmalıdır; çünkü saç, onun mücevheridir ama bu mücevher erkeğe zimmetlidir.
Bu nedenle savaş suçları listesinde “düşman kadınına tecavüz” ve “düşman kadınının saçını kesme” eylemleri merkezi bir yer tutar. Bu pratikler, kadını aşağılamanın ötesinde, düşman erkeğe yönelik sembolik bir saldırıdır. Kadının bedeni ve saçı, erkekler arası bir güç gösterisinin nesnesine dönüştürülür.
Suriye’de elinde kalın bir saç örgüsüyle poz veren erkek figürü de tam olarak bu mesajı üretir. O anda yapılan, yalnızca bir kadının canını acıtmak, onurunu zedelemek değildir; aynı zamanda karşı taraftaki erkeğe “senin kutsalını ele geçirdim ve yok ettim” demektir. Kadın bedeni ve saçı, bir kez daha savaşın, iktidarın ve erkekliğin kirli diline dönüştürülmeye çalışılır.
