Dünyadan Kürtaj Mücadeleleri başlıklı diziye Women Help Women ile yaptığımız söyleşiyle devam ediyoruz. Women Help Women, 2014 yılında kürtaj destek hatlarında ve eşlik çalışmalarında deneyimli aktivistler tarafından kurulan, kürtaja erişim ve feminist teknoloji alanında çalışan küresel bir feminist örgüt. Onlarca ülkede yerel kolektiflerle iş birliği yaparak doğrudan telesağlık desteği sunuyorlar. Söyleşide medikal kürtajın güvenliğinden telesağlık sürecinin nasıl işlediğine, artan kürtaj karşıtı baskılara karşı geliştirdikleri stratejilere kadar pek çok konuya değiniyoruz. Women Help Women’ın çalışmaları hakkında daha fazla bilgilenmek için web sitesini ziyaret edebilirsiniz.
Bize biraz WHW’den bahsedebilir misiniz? Ne zaman kuruldu, nasıl örgütleniyor, ana amaçları neler?
Women Help Women, kürtaja erişim, feminist teknoloji ve toplumsal hareketler kesişiminde çalışan küresel bir feminist örgüt. 2014 yılında, yıllarını kürtaj destek hatlarına, kendi topluluklarındaki insanlara eşlik etmeye ve kritik bilgileri paylaşmaya adamış aktivistler, rehberler ve araştırmacılar tarafından kuruldu. Bizi bir araya getiren, basit ama iddialı bir amaçtı: güvenli ve bilimsel medikal kürtajı feminist hareketlerin gücü, bilgi birikimi ve erişim alanıyla bir araya getiren bir altyapı oluşturmak.
Bugün, onlarca ülkedeki ortaklarımız ve kolektiflerle yakın işbirliği içinde, farklı bölgelere dağılmış şekilde faaliyet gösteren küçük bir ekibiz. Küresel bir telesağlık platformu işletmekle beraber çalışmalarımız hizmet sağlamanın çok ötesine uzanıyor. Ekosistemleri güçlendirmeye, ortaklıklar, eğitimler ve ortak stratejiler üzerinden yerel örgütleri desteklemeye, onların da kendi erişim modellerini oluşturabilmesi ve sürdürebilmesini sağlamaya çalışıyoruz.
Yürüttüğümüz çalışmaların merkezinde açık ve net bir anlayış yatıyor: güvenli, etkili ve uygun fiyatlı kürtaj hapları halihazırda mevcut. Bununla birlikte, kriminalizasyon, damgalama, kısıtlayıcı politikalar ve çarpık ilaç piyasaları nedeniyle bu kürtaj haplarına erişimde hâlâ ciddi bir eşitsizlik söz konusu. Bu etmenler, kimin bu hizmetlerine erişebileceğini ve kimin erişemeyeceğini belirliyor.
Women Help Women olarak yaptığımız şey, erişimi genişleterek, ön safta mücadele edenleri destekleyerek ve kendi kendine kürtajı mümkün, güvenli ve desteklenir hale getiren feminist altyapılar oluşturarak bu güç dengesini değiştirmek.
Medikal kürtaj, dünya çapında giderek daha fazla kabul gören bir yöntem haline geldi. Medikal kürtajla ilgili son gelişmeleri ve desteklediğiniz bölgelerde bu yöntemin ne kadar yaygın olduğunu bizimle paylaşabilir misiniz?
Medikal kürtaj artık deneysel yahut marjinal bir pratik değil; dünya çapında kürtaja erişimin belkemiği. Bu konudaki kanıtlar da son derece ikna edici. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre 12 hafta altındaki gebeliklerde insanlar “mifepriston ve misoprostolu birlikte kullanarak yahut yalnızca misoprostol ile güvenli ve etkili şekilde kendi medikal kürtajlarını yapabilirler” ve bu imkânın sağlanması “güvenli, zamanında, uygun fiyatlı ve kişi odaklı kürtaj hizmetlerine erişimi önemli ölçüde geliştirebilir”. Standart mifepriston-misoprostol tedavileri, erken gebelikte yaklaşık %95–98 oranında kesin kürtaj sağlar; önerilen şekilde kullanıldığında ciddi komplikasyon olasılığı %1’in oldukça altındadır. IBIS üreme sağlığı tarafından yürütülen araştırma, eşlik desteğiyle kişinin kendi kendine uyguladığı hapla kürtajın son derece etkili olduğunu ve sadece misoprostol içeren tedaviler de dahil olmak üzere klinikte verilen hizmetlerden aşağı kalır yanı olmadığını gösteriyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, medikal kürtajın önüne geçmek mümkün değil. İnsanlar üreme yaşamlarını kontrol edebilecekleri daha güvenli, basit ve kolay yollar arıyorlar ve bizim gibi feminist telesağlık hizmetleri sunanlar, destek hatları ve eşlik ağları halihazırda bu talebi gerçekliğe çeviriyor. Mevcut ürünlerin yanı sıra, kendi kürtaj teknolojilerimizi de sıfırdan geliştiriyoruz. Women Help Women olarak, kürtaj sürecini kendi başlarına yürüten kişilerin gerçek ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak, içlerinin daha rahat olması için ekstra misoprostol içeren özel bir birleşik paket geliştirdik. Bu paket daha hafif ve çevre dostu, kaynağından itibaren kalitesi sıkı bir şekilde denetleniyor, bunun yanında gereksiz materyaller ve nakliye ağırlığı azaltılmış oluyor. Feminist Abotech hapların dağıtımının ötesinde, paketlenme, fiyatlandırma ve sunum biçimlerini yeniden tasarlayarak, güvenli ve etkili medikal kürtajın, bunu kullanan kişiler için daha kolay, daha onurlu ve daha sürdürülebilir hale getirilmesini amaçlıyor.
Bir kadın size ulaştığında nasıl bir prosedür izleniyor? Kadınların sizin kolaylaştırmanızla kendi kendine uyguladığı medikal kürtaj süreci hakkında ve ilk iletişimin ardından sürecin nasıl ilerlediğine dair bize biraz daha bilgi verebilir misiniz?
Çoğu insan bize internet sitemiz vasıtasıyla ulaşıyor. İnternet sayfasında üçüncü kişilerle paylaşılmayan bir danışma formu bulunuyor, onu dolduruyorlar yahut farklı dillerde hizmet veren destek masamıza ulaşıyorlar. Bize nerede, gebeliğin kaçıncı haftasında olduklarını, varsa sağlık sorunlarını söylüyor ve genellikle hikayelerini, neden bu kürtajı istediklerini, nelerden endişe duyduklarını, kiminle konuşabileceklerini ya da konuşamayacaklarını bizimle ayrıntılı olarak paylaşıyorlar. Her gün, dokuz farklı dilde ve şifreli bir platform üzerinden çalışıyoruz. Bu sayede insanların bilgilerini koruyor ve onlara gerçekten oldukları yerlerde ulaşabiliyoruz.
İlk aşamadan sonra yaptığımız üç şey var. İlk önce kadınlara seçenekleri ve medikal kürtajın nasıl işlediği konusunda net, kanıta dayalı bilgiler sunarak fiziksel ve duygusal olarak neler beklemeleri gerektiğini, normal kanamayı nasıl ayırt edebileceklerini ve hangi uyarı işaretlerinin doğrudan tıbbi müdahale gerektireceğini açıklıyoruz. Ardından, telesağlık bakım programı çıkartıyoruz. Kurulduğumuz 2014 yılından beri dünya çapında 100.000’den fazla kişiye temel ilaçlara erişim imkânı sağladık. Üçüncü olarak, süreklilik arz eden bir destek sunuyoruz: İnsanlar sürecin herhangi bir aşamasında sorularını bize iletebiliyorlar. İster ağrıyı nasıl yönetecekleri, ister duygusal tepkiler hakkında bilgi alma talepleri olduğunda ya da sadece yaşadıkları durumun normal olduğuna dair güvenceye ihtiyaç duyduklarında bize ulaşabiliyorlar. Kendi kendine yapılan kürtaj, kontrolün kişinin kendi ellerinde olması anlamına geliyor: ilacı nerede, ne zaman ve kiminle kullanacaklarına insanlar kendileri karar veriyor. Burada bizim görevimiz doğru bilgiye, kaliteli ürüne ve desteğe ihtiyaç duyduklarında hattın diğer ucunda ulaşabilecekleri birine erişimleri olduğundan emin olmak.
Telesağlık desteğiniz hakkında bize biraz bilgi verebilir misiniz? Kadınlar size nasıl ulaşıyor ve onlara ne tür destekler sunuyorsunuz?
Telesağlık çalışmalarımız, küresel platform ile yerelleştirilmiş bilgiyi bir araya getiriyor. İnsanlar bize öncelikle çevrimiçi olarak, internet sitemiz, sosyal medya veya ağızdan ağıza yayılan bilgiler yoluyla, genellikle diğer feminist gruplar ve aktivistler aracılığıyla ulaşıyor. Kadınlar, womenhelp.org internet sitemizdeki çevrimiçi danışma formunu doldurduktan sonra, bu konuda eğitim almış danışmanlar bilgileri inceliyor, kadınlara anadillerinde yanıt veriyor ve süreç boyunca onlara eşlik ediyor.
Bizim için bu model uzaktan yürütülen bir feminist bakım biçimi. Kürtaj öncesinde, sırasında ve sonrasında insanların sorularını yanıtlıyoruz, vücutta neler olup bittiğini açıklıyoruz, rahatlama, üzüntü, öfke ya da bunların hepsini birden içeren duygulara alan açıyoruz. Ayrıca, yüz yüze tedavi gerektiren durumlarda, neyin acil neyin acil olmadığını anlayabilmeleri için destek olarak, insanların sağlık sisteminde yolunu bulmasına destek oluyoruz.
Kimi durumlarda bu yöntem, kaliteli kürtaj hizmetine erişebilmenin tek yolu; kimi durumlarda ise insanlar bu yöntemi yaşamlarına daha çok uyduğu için tercih ediyor. En önemlisi, telesağlık, fiziksel kliniklerin kapalı olduğu, kriminalize edildiği, çok uzak ya da çok pahalı olduğu yerlerdeki ve/ya güvenilir bir destek eşliğinde kürtajlarını kendi başlarına yürütmeyi tercih eden insanlara ulaşmamızı sağlıyor. Bu sayede seyahat etme, işten izin alma, çocuğa bakacak birini bulma, günlük hayatı yeniden düzenleme gibi gereklilikler ortadan kalkıyor ya da klinik önündeki göstericilerin saldırısına maruz kalma olasılığının önüne geçiliyor. Bu anlamda, söz konusu yöntem “gerçek” tedavinin yetersiz bir ikamesi değil, gerçek tedavinin neye benzeyebileceğini genişletmenin bir yolu.
Kürtajın bu derece medikal bir işlem haline geldiği göz önüne alındığında, evde kendi kendine kürtaj konusunda akıllarda sıklıkla soru işaretleri beliriyor. Bu sürecin kadınlar için ne anlama geldiğini açıklayabilir misiniz? Neden güvenlidir, nasıl yapılmalıdır ve ne gibi riskleri barındırır?
Kürtaj hapları son derece güvenlidir. Çoğu zaman reçetesiz satılan kimi diğer ilaçlardan (örneğin Türkiye’de eczanelerde bulunan sildenafil) daha güvenlidir. Fakat bu ilaçlara kıyasla çok daha sıkı denetlenirler. Bunun sebebi de risk profillerinin yüksek olması değil, kürtaj haplarının üreme üzerindeki iktidara dokunuyor olmasıdır. Dünya Sağlık Örgütü, hem mifepriston hem de misoprostolü temel ilaçlar olarak sınıflandırmakta ve insanların doğru bilgiye sahip olduğu ve acil durum bakım hizmetlerine erişebildiği takdirde, bu ilaçları sıkı tıbbi gözetim olmadan kullanabileceğini açıkça kabul eder. Bizler bedenlerimizi, ihtiyaçlarımızı, hayallerimizi, planlarımızı biliyor, tanıyoruz; kendi hayatlarımızın uzmanlarıyız ve biliyoruz ki doğru bilgi ve destek ile kürtajı da kendimiz güvenli bir biçimde yapabiliriz.
Tıbbi riskler genellikle asgari seviyede; asıl tehlike, tedaviyi kriminalize eden, geciktiren ya da engelleyen muhafazakâr, patriyarkal yasalar ve sağlık sistemleri. Feminist örgütler tam da bu yüzden sadece haplara erişimi değil, bunun yanında destek, hukuki bilgi ve savunuculuk faaliyetlerini de öne çıkarıyor: İnsanlar araçlara ve gerekli bilgiye sahip olduklarında kürtaj süreçlerini kendilerinin yürütmeleri riskli bir son çare değil, aksine kürtajı kurumsal denetimden çıkarıp ihtiyaç sahibi insanlara teslim etmenin oldukça güvenli ve onurlu bir yolu.
Hapların kullanım yönergesine ve diğer bilgilere womenhelp.org’dan erişilebilir.
İnternet sitenizde kürtaj olmak isteyen kişilerin yanı sıra kadın örgütlerine ve kürtaja erişimi desteklemek isteyen benzeri gruplara da destek sağladığınız belirtiliyor. Bu örgütleri nasıl desteklediğinizi ve onlarla nasıl işbirliklerinde bulunduğunuzu anlatabilir misiniz?
Başlangıçtan beri Women Help Women doğrudan eyleme geçmekle olduğu kadar bir hareket altyapısı inşa etmekle ilgili olageldi. Tek bir internet sitesi kürtaja erişimi sürdürebilir kılamaz. Bunu yapabilecek olanlar topluluk temelinde örgütlenen, yerel dilleri konuşan, yerel politika içinde yolunu bulmasını bilen, projeler ve fon döngüleri sona erdiğinde de orada olacak olan feminist gruplardır.
Örgütleri üç temel eksende destekliyoruz. İlk olarak, eğitim ve teknik destek yoluyla: kendi kendine kürtaj, dijital güvenlik, iletişim ve eşlik konularında kanıtlar, protokoller ve pratik araçlar paylaşıyoruz. Bir gruba kendi destek hattını kurması için yardımcı olmaktan, materyalleri birlikte oluşturmaya ya da stratejilerin sınırların ötesinde paylaşılabilmesi için kurulacak bölgesel ağları desteklemeye kadar her türlü desteği sağlıyoruz. Tüm materyallerimiz açık erişimli, böylece insanlar bunları kendi koşullarına uyarlayabiliyor.
İkinci olarak, iş birliğine dayalı proje ve araştırmalar yoluyla destek sağlıyoruz: dışarıdan müdahalede bulunmuyor, ortaklarımızla birlikte inisiyatifler geliştiriyoruz. Bu kimi zaman ilaç dağıtımında yeni yöntemler denemek, kimi zaman insanların deneyimlerini belgelemek, kiminde ise kolektif bir güç oluşturmak anlamına geliyor. Amaç, tek bir modeli her yere uygulamak değil, bilgi ve altyapıyı birlikte oluşturmak.
Üçüncü eksenimiz ise dayanışma ve politik faaliyet. Birçok yerde aktivistlere ve örgütlere karalama kampanyalarından yargılamalara uzanan yöntemlerle doğrudan saldırılıyor. Uluslararası konumumuzu, onların seslerini yaygınlaştırmak, onları müttefiklerle bir araya getirmek ve “inovasyon” ya da “erişim” ile ilgili her türlü tartışmanın ön saflarda yer alan insanlarla başlaması için kullanıyoruz. Örgütleri desteklemek, stratejilerinin arkasında durmak anlamına gelir, kendi stratejini onlarınkinin yerine koymak değil.
Son zamanlarda hem siyasi yetkililer hem de çeşitli gruplar arasında kürtaj karşıtı söylem ve politikalar dünya çapında yükselişte. Bu durumun sizin çalışmalarınıza doğrudan bir etkisi oldu mu? Eğer olduysa bu zorluklarla nasıl mücadele ediyorsunuz?
Küresel karşı dalga (backlash) bizim için soyut bir durum değil; her gün içinde çalıştığımız ortam. Dijital alanlarda artan gözetim, çalışanlarımıza ve ortaklarımıza yönelik taciz ve kişisel bilgilerin ifşa edilmesi, hukuki tehditler, ödeme sistemleri ve platformların hizmetlerini kesmesi ve telesağlık modellerine yönelik doğrudan saldırılar gibi durumlarla karşı karşıyayız. Bu karşı dalga ayrıca ortaklarımızı, kullanıcılarımızı ve hikayelerimizi hedef alan muhafazakâr gruplar ve dinci köktenciler gibi yerel aktörlere de cüret veriyor.
Bu durum bizi çok somut şekillerde etkiliyor; daha fazla güvenlik önlemi, çalışanlar için daha fazla duygusal ve hukuki risk ve bazen de faaliyetlerimizin belirli kısımlarını yeniden tasarlama ya da başka bir yere taşıma gerekliliği anlamına geliyor. Ancak bu durum, işimizin her zamankinden daha gerekli olduğunu da gösteriyor. Devletler ve kurumlar sorumluluklarını yerine getirmediğinde yahut saldırıya geçtiğinde, kendi kendine yapılan kürtaj ve feminist ağlar yaşamsal önem kazanıyor.
Söz konusu karşı dalgaya çeşitli şekillerde karşılık veriyoruz. Operasyonel açıdan, dijital ve fiziksel güvenlik, hukuki destek ve acil durum planlarına yatırım yapıyoruz. Politik olarak, hak karşıtı güçlerin tartışmanın koşullarını ve şartlarını belirlemesine izin vermiyoruz. Kanıtları, deneyimleri ve kürtajı bir bakım biçimi ve bir hak olarak ele alan feminist bir anlatıyı ön plana çıkarıyoruz. Hiçbir örgütün bu saldırılarla tek başına yüzleşmek zorunda kalmaması için stratejik olarak, diğer Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Hakları (SRHR) grupları, geniş kapsamlı toplumsal hareketler, araştırmacılar ve avukatlarla ittifaklar kuruyoruz. Bu karşı dalganın ortasında yalnızca var olan hattı sürdürmekle kalmıyor, kürtaj hizmetinin geleceğini ağ ağ, hat hat, kişi kişi örüyoruz.
Çeviren: Zeynep Demirkol
