Ana Sayfa Dünyadan 2025’te Neler Yaşadık: Dünyadan Feminist Eylemler

Dünyadan

2025’te Neler Yaşadık: Dünyadan Feminist Eylemler

30 Aralık 2025

2025 yılı aşırı sağın yükselişiyle, derinleşen ekonomik krizle, tırmanan ırkçılıkla ve soykırımlarla geçerken, dünyanın hemen hemen her yerinde kadınlar; erkek şiddetinden kadın cinayetlerine, bakım krizinden kazanılmış haklarımıza yönelik sistematik saldırılara ve devletlerin dayattığı aileci politikalara karşı mücadele etti. Dünyanın pek çok yerinde sokaklar; ev içi emeğin görünmezliğinden barınma krizine, kürtaj yasaklarından barış ısrarına, erkek şiddetinden soykırıma kadar her alanda feminist bir isyanla doldu.

Artık yıllık bir gelenek haline gelen bu derlemede, Türkiye’ye yine çokça yer ayırmaya çalıştık. Afganistan’da balkonlardan ve çarşaflarının altından şarkı söyleyerek video çeken kadınların eylemleri, Hollanda’daki konut krizinin bekar ve çocuklu kadınları barınmasız bırakmasına karşı feministlerin başlattıkları işgal eylemleri, dünyanın en zengin ülkelerinden İsviçre’de 14 Haziran’da on binlerce kadının bakım emeğine dikkat çekmek için iş bırakması, Japonya’daki soyadı ve çocuk velayeti hukuki mücadelesi, Pakistan’ın artık tüm büyük şehirlerine yayılan “Aurat March” yürüyüşleri, İtalya’da binlerce kadının, şiddetin en çok ev içinde yaşandığına dikkat çekmek için Roma sokaklarında ellerinde anahtar sallayarak toplanması, ama en çok da devlet baskısına rağmen pek çok ülkedeki feministlerden yükselen Filistin dayanışması, burada sayamadığımız 30 ülkedeki mücadele ile birlikte geride bıraktığımız 2025’e bakarken bizleri güçlendirdi.

Bu sırada somut kazanımlar da olmaya devam etti. En yüksek çocuk yaşta evlilik oranlarından birine sahip olan Kolombiya’da feministlerin yıllardır süren mücadelesi sonucu çocuk yaşta evlilik istisnasız olarak yasaklandı. Özbekistan’da şiddet gören kadınların evliliklerine dönmeleri için uygulanan zorla uzlaştırma dönemi uygulamasının kaldırılmasına yönelik adımlar oldu. Avrupa’nın en katı kürtaj yasalarından birine sahip, Katolik Kilisesi ve devletin kadın bedeni üzerindeki denetimini her geçen gün sıkılaştırdığı Polonya’da feministler, kendileri ilk fiili kürtaj destek merkezini açtı. Ve yıl biterken Türkiye’de, kendisine yıllardır şiddet uygulayan kocasını, hayatta kalmak için öldürmek zorunda kalan Serap Avcı’nın davasında oy birliği ile tahliye kararı verildi ve Serap, kadın dayanışması ile verilen mücadelenin bir sonucu olarak tahliye oldu.

2025, feministlerin her ülkenin özgün baskı koşullarına karşı yaratıcı direniş yöntemleriyle mücadeleyi büyüttüğü bir yıl oldu. Zaman zaman faşizme, kapitalizme, savaşa, soykırıma, iklim krizine ve ırkçılığa karşı örgütlenen ortak cephelerin bir parçası olunsa da; patriyarkayı hedef alan bağımsız feminist politika hattı güçlendi. 8 Mart’ta Taksim’de toplanan on binlerce kadının sözü, 2025’i özetledi: Feminist mücadelemiz hayatlarımızı ve dünyayı değiştiriyor.

Türkiye

Ocak’ta yeni yılı, birçok Filistinli kadın gibi aylardır işkence gören, tecrit altında tutulan feminist Halide Carrar’ın serbest bırakılan ilk esirlerden birisi olması haberiyle karşıladık. Bu iyi haberi, 2016 yılında Gültan Kışanak’ın tutuklanması ve belediyeye kayyım atanması sonrası kapatılan Diyarbakır Kadın Sorunlarını Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin (DİKASUM) sekiz yıl sonra tekrar açılması haberi izledi. Kayyımlarla kapatılan kadın kurumlarının yeniden açılması, sadece Diyarbakır’daki değil tüm kadınlara cesaret ve umut verdi.

Mart ayının başında, Türk Ceza Kanunu ve Medeni Kanun’da yapılmak istenen değişikliklerin konuşulmaya başlanmasıyla, artan baskılara karşı mücadele etmek için bir araya gelme çağrıları başladı. Bu sırada feminist yol arkadaşımız Nimet Tanrıkulu’nu Bakırköy Cezaevi’nden almamızın arttırdığı coşkuyla, bir kez daha tüm yasaklara rağmen, binlerce kadın ve LGBTİ+ bir arada 23. Feminist Gece Yürüyüşü’ndeydik. Bu senenin sözü “Feminist mücadelemiz, hayatlarımızı, dünyayı değiştiriyor” oldu, bizler, bir kez daha susmayacağızı haykırdık.

Mart ayının ikinci yarısında ise, 1994’te “Arkadaşıma Dokunma” kampanyası ile başlayan, 2009’da Barış için Kadın Girişimi’nin ve Kadın Özgürlük Meclisi’nin onlarca kadın barış grubuyla, gözlem heyetleri, konferansları, raporlamaları ve kampanyaları ile devam eden ortak mücadele hafızasını hatırlatan kadınlar, “Kürt sorununun barış içinde demokratik ve eşitlikçi çözümü için kadınlar olarak birlikte nasıl bir ortak mücadele?” sorusu ile bir araya geldi ve “Barışa İhtiyacım Var” dedi.

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın hutbeler aracılığıyla kadınların medeni haklarını, özellikle de eşit miras hakkını hedef almasına karşı birçok şehirde Kadınlar Birlikte Güçlü’nün çağrısıyla eş zamanlı eylem yapıldı.

19 Mart’ta Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasıyla başlayan irade gaspına karşı çıkan feministler, Batman, Van, Hakkari’de nasıl karşı çıktıysak, irade gaspına yine karşı çıkıyoruz diyerek Saraçhane’de günlerce süren eylemlerdeydi. O sırada her gün Saraçhane nöbetlerine katılan feministler ve LGBTİ+lar Newroz alanında da coşkuyla buluştu. 19 Mart sonrasında yapılan eylemlerde demokratik haklarını kullanarak sokağa çıkanların darp edilerek, işkenceyle gözaltına alınmasının ardından gözaltında ve hapishanelerde kadın ve LGBTİ+ların maruz kaldığı cinsel şiddet ve işkencelere karşı feministler İstanbul’da Eminönü İskesi’nde eylem yaptı: “Gözaltında taciz ve çıplak arama bir işkencedir, suçtur! Kapalı kapılar ardındaki bu şiddeti biliyoruz, failleri tanıyoruz. Cezasızlık zırhınızı feminist dayanışmayla delip geçeceğiz. Ne gözaltında ne cezaevinde ne de sokakta yalnız değiliz!” dedi. Bu sırada 8 Mart’ta kadınlara şiddet uygulayan, kadınları ve LGBTİ+ları işkence ile hukuksuz bir biçimde gözaltına alan İstanbul Emniyeti’nden şikayetçi olmak da ihmal edilmedi.

Dünyayı döndüren emek bizim, patriyarka ve kapitalizme karşı ise öfkemiz baki olunca feministler bu kez 1 Mayıs için Kadıköy’de yağmurun engel olamadığı halaylarda buluştu.

17 Mayıs’ta Nakba’nın 77.yılında Sirkeci Büyük Postane önünden Eminönü Meydan’a yapılan yürüyüşe feministler de özgür Filistin için katıldı.

Bu sırada çalışmaları devam eden infaz düzenlemesine karşılık, kadın ve LGBTİ+ örgütleri, kadına yönelik şiddete cezasızlık getiren bir düzenleme olacağına vurgu yaparak ortak bir açıklama yayımladı.

Gazze’deki ablukayı kırmak için 12 gönüllüyle yola çıkan Madleen gemisini umutla takip ederken, değiştirme ve direnme gücünü birbirimizden alıyoruz diyen feministler, 1987’de, feministlerin ilk defa kalabalık olarak sokaklarda yürüyüp vardığı Yoğurtçu Parkı’nda, 21 Haziran’da Feminist Şenlik’te bir araya geldi. Atölyelerin, forumların, konserlerin, stantların tüm gün sürdüğü şenlikte sokakları terk etmiyoruz diyen feministler birbirinden güç aldı.

Onur haftasında artan baskıya rağmen, onur yürüyüşünde bir araya gelen kadınlar ve LGBTİ+lar, “İktidarın tüm yasaklarına, baskılarına rağmen buradayız ve her yerdeyiz. Yaşamda ısrar ediyoruz” diyerek İstanbul’un her tarafından seslerini Onur Yürüyüşü için yükseltti.

Kadınlar, haziranda, Kadın Cinayetlerine Karşı Feministler Kampanya Grubu olarak, erkekler tarafından katledilen Nigina ve Ayşe için bu kez sokaktaydı. Ümraniye’de buluşup Nigina’nın katledildiği sokağa yürüyen feministler iktidardan ve patriyarkadan güç alan erkekleri işaret etti: “Nigina Sattarova’nın hikayesini bilmiyoruz, belki de asla öğrenemeyeceğiz. Sokak ortasında boğazı kesilerek öldürülmesine giden yolda Ümit S.’nin ona gün be gün şiddet uyguladığını bilmek için ise hikayesini öğrenmeye ihtiyacımız yok. Tanıdıkları, yakınları erkekler tarafından öldürülen her kadının hikayesi aynı: kendisine sistematik şiddet uygulayan bir erkek, kadından ihtiyaç duyduğu dayanışmayı esirgeyen devlet ve toplum. Bizler bu hikaye değişene kadar mücadele etmeye, kadın cinayetlerine karşı feministler olarak isyan etmeye devam edeceğiz.”

“Ayşe’nin katili Cemil Koç, suç ortağı katili koruyan polisler” pankartıyla Beşiktaş’ta bir araya gelinen eylemde sistematik erkek şiddetini ve korucuyu önleyici mekanizmaların işlemediğini vurguladı: “Biz katilleri tanıyoruz. Yalnızca kadın olduğu için Ayşe’nin öldürülmesini mümkün kılan patriyarkayı, katilleri koruyan, erkek şiddetine ortak olan düzeni açığa çıkarıp ortadan kaldırmak için, kadın cinayetleri politiktir demek için, feminist isyanımızla sokaklardayız”

19 Mart sürecinde Saraçhane’de başlayan direnişte ve nöbetlerde yer alan feministler ve LGBTİ+lar, direnişin 100. gününde de 30 Haziran’da mor bayraklarıyla Saraçhane’deydi.

5 Ekim günü, Filistin Eylem Komitesini’nin çağrısıyla AKM önünde toplanıp “Siyonist işgale, soykırıma karşı feminist dayanışma” pankartıyla Dolmabahçe’ye yürüyen feministler, 10 Ekim günü Kadıköy Boğa Heykeli’inde Ankara Garı katliamını unutmamak için yine sokaklardaydı. 11 Ekim’de ise Kadının İnsan Hakları Derneği, Mor Çatı ve “Women on Web”in düzenlediği “Uluslararası Kürtaj Mücadeleleri Sempozyumu” düzenlendi.

18 Ekim’de kamuoyuna sızan 11. Yargı paketinin, nefretin ve ayrımcılığın “yasa” kılıfına sokularak meşrulaştırılması ve yaşam haklarımıza yönelmiş bir saldırı olduğuna yönelik ortak bir açıklama yapıldı. Medeni Haklarımızdan Vazgeçmiyoruz Kampanya Grubu’nun çağrısıyla Kadıköy’de 11. Yargı Paketine Hayır demek için bir araya gelen kadınlar ve lubunyalar polisin baskıları, eylem başlamadan eylem alanındaki herkesi çevreleyerek gözaltına almaya çalışması ve kaymakamlığın yasaklama kararı üzerine Kadıköy’de buluşamadı. Ancak birkaç saat sonra Beşiktaş’ta vapurda pankart açarak, sloganlarla “devlet elini bedenimden çek” dedi.

8 Kasım’da, Dilovası’nda, denetimsiz üretim yapan, çalışanlar tarafından defalarca Cimer’e şikayet edilen parfüm imalat deposunda kadın işçilerin ölmesiyle isyanımız büyüdü. 16 Kasım Pazar günü, Dilovası’na giden bir grup feminist, organize sanayi bölgesine dönüşen mahallelerde, depo görünümlü fabrikanın ilerisinde kadınlarla buluştular, katledilen işçilerin evlerini ziyaret ederek onları yakınlarından dinlediler ve bir ziyaret raporu yayınladılar (Rapora kaynaklar listesinde yer alan linkten erişebilirsiniz).

25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Günü’nde yaklaşık 40 şehirde tüm baskı ve yasaklara rağmen kadınlar sokaklardaydı. İstanbul’da binlerce kadın ve lubunya Tünel Meydanı’nda bir araya geldi; “Aile, ahlak dediniz; sömürdünüz katlettiniz. Erkek devlet şiddetine karşı kadınlar isyanda” sözüyle Tünel’i doldurdu. İl il yapılan eylemlerde; erkek şiddetine, cezasızlık politikalarına, 6284 sayılı yasanın uygulanmamasına, koruyucu önleyici mekanizmaların oluşturulmamasına, eşitsizliğe karşı kadınlar ve lubunyalar bir kişi daha eksilmeyeceğiz demek için buluştu.

2025 yılı, Türkiye sanat dünyasında feminist dayanışma ve ifşalar açısından da önemli bir yıl oldu. Özellikle mayıs ve kasım aylarında toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadın hakları üzerinden yükselen sesler, sanatçıları daha fazla dayanışmaya ve direnişe yönlendirdi.

Burada listelerken kısıtlamak zorunda kaldığımız bir dizi mücadele ile geçirdiğimiz 2025’in sonuna yaklaşırken, 9 Aralık’ta, kendisine yıllardır şiddet uygulayan kocasını, hayatta kalmak için öldürmek zorunda kalan Serap Avcı’nın davası görüldü. Önceki duruşmalarda, “Yasin beni balkondan atmayı başarabilseydi, bu bir kadın cinayeti olurdu” diyen Serap için heyet, oy birliği ile tahliye kararı verdi. Serap, tahliye oldu. Kadın dayanışması ile verilen mücadelenin bir sonucu olan bu karar ile, bizler bir kez daha güçlendik. Hiçbir kadının hayatta kaldığı için cezalandırılmadığı, sistematik erkek şiddeti altında yaşamadığı bir dünya için, hayatlarımız için, bir kez daha “Yaşasın Feminist Mücadelemiz! Yaşasın Kadın Dayanışması!” diye haykırdık.

Afganistan

Taliban’ın kadınların en temel haklarını gasp etmesi, kadınları kamusal alandan silmeye yönelik politikaları 2024 sonunda yürürlüğe giren ve kadın sesini kamusal alanda “haram (awrah)” olarak ilan eden yasayla devam ediyor. Kadınların eğitimden, sokağa çıkma hakkından ve çalışma yaşamından neredeyse tamamen silindiği, kadın işgücünün %5’lere gerilediği bu süreçte; Taliban rejimi kamusal alandan sadece kadınların bedenini değil, sesini ve varlığını da silmeye çalışıyor. Afganistanlı kadınların yüzde 80’i istihdamda ya da eğitimde değil.

Taliban’ın kadın sesini “örtülmesi gereken bir ayıp” ve “kamusal alan için uygunsuz’’ olarak nitelendirmesine karşı Afganistanlı kadınlar, kadınların sesinin erkeklerden gizlenmesi gerekmesine karşı bir tepki olarak “My Voice Is Not Aurat (Sesim Kadın Değil)” sözü ile bir dijital kampanya örgütledi. Kadınlar ev içlerinden, balkonlardan ve çarşaflarının altından şarkı söyleyerek video çektiler ve bunları paylaştılar.

Taliban’ın dördüncü yılına girdiği Ağustos 2025’te, sokaklar tüm baskılara rağmen boş kalmadı. Çeşitli ağlar üzerinden örgütlenen kadınlar, anlık sokak eylemleri gerçekleştirdiler. Bu eylemlerde öne çıkan temel politik hat; Taliban rejiminin tamamen meşruiyetini yitirdiğini ilan etmek ve rejimin devrilmesi çağrısıydı. Kadınlar, uluslararası toplumun Taliban ile girdiği “diyalog” süreçlerini ve bu tutumunu gender “apartheid”ın suç ortağı olmak olarak tanımladı.

Mor Cumartesiler Hareketi, yıl boyunca yaptığı açıklamalarla Taliban’ın kadınlara yönelik şiddetini sistematik bir devlet politikası olarak ifşa etti. Gözaltı merkezlerindeki işkencelere, cinsel şiddete, zorla evlendirmelere, eğitim ve çalışma hakkının gaspına, kadınların kamusal alandan silinmesine, hayatın her alanından dışlanmasına yönelik politikalara karşı kadınlar, evlerini gizli okullara ve dayanışma ağlarına dönüştürerek örgütlenmek ve bir araya gelmek için alanlar oluşturuyor. Kimi evini gizli bir okula dönüştürüyor, kimi mikro işletmelerle internet üzerinden iş imkanları oluşturuyor, kimi de uluslararası alanda “gender apartheid”ın bir suç olarak tanınması için Taliban’a karşı kampanyalar yürütüyor. Çeşitli görseller, dijital mecralar ve basın açıklaması videoları ile sözlerini söylemeyi sürdürüyorlar.

Afganistanlı kadınlar için 2025, sadece hayatta kalma mücadelesi verdikleri bir yıl değil; seslerinden, kimliklerinden, özgürlüklerinden ve geleceklerinden vazgeçmedikleri ve bütün baskılara rağmen dayanışmayı ve mücadeleyi büyütmek için çeşitli yollar, ağlar, yöntemler geliştikleri bir yıl oldu.

Amerika Birleşik Devletleri

ABD’de protestolar 2025 yılının ilk aylarında düzenlenen People’s March gibi kitlesel yürüyüşlerle başladı; Washington DC başta olmak üzere 50 eyalette hak ve eşitlik talepleri dile getirildi. Bu protestolar feminist harekete özgü olmasa da, Trump politikalarına karşılık özellikle kadın hakları, kürtaj, LGBTQ+ haklarını kapsayan geniş bir gündemle örgütlendi. Mart ayında ise ülke genelindeki Women’s March etkinlikleri, Trump yönetimi politikalarına ve kürtaj karşıtlığı ile kadın haklarına yönelik gerileme eğilimlerine karşı tepkilerle devam etti.

2025’te Amerika Birleşik Devletleri’nde feminist mücadele, hak kayıplarına karşı bir mücadele üzerinden devam ederken, geçmiş yıllardan farklı olarak daha açık biçimde politikleşmiş bir çizgide ilerledi. Kürtaj hakkı, yıl boyunca feminist mücadelenin ana ekseni olmayı sürdürdü. Kürtajın yasaklandığı ya da ağır biçimde sınırlandığı eyaletlerde kadınlar ve feminist örgütler “Kürtaj sağlık hizmetidir” ve “Bedenimiz bizimdir” sloganlarıyla sokaklara çıktı.

Trans karşıtı yasalar 2025’te feminist gündemin temel başlıklarından biri oldu. Trans gençlerin sağlık hizmetlerine erişimini kısıtlayan düzenlemelere karşı feminist ve kuir örgütler ortak eylemler örgütledi. Transfeminist talepler, hareket içinde daha görünür ve belirleyici hale geldi. Siyah feministler ve göçmen kadın örgütleri, sağlık eşitsizlikleri, bakım emeği ve ekonomik güvencesizlik başlıklarını öne çıkardı. “Üreme adaleti” kavramı, kürtaj hakkının ötesinde güvenli doğum, sağlık hizmetlerine erişim ve yaşam koşullarını kapsayan bir mücadeleye doğru genişledi.

2025’te feminist hareket, savaş karşıtı eylemlerle de kesişti. Gazze’ye yönelik saldırılara karşı düzenlenen protestolarda feminist gruplar aktif rol aldı; bu durum feminist hareket içinde liberal ve anti-emperyalist çizgiler arasındaki gerilimleri görünür kıldı. Artan yaşam maliyetleri ve güvencesiz çalışma koşulları, feminist taleplerin sınıfsal boyutunu güçlendirdi. Dijital alan ise feministlerin kürtaj yasaklarına, cinsiyetçi politikalara ve erkek şiddetine karşı seslerini yükselttiği önemli bir mücadele zemini olmaya devam etti.

Arjantin

Arjantin’de 2025, aşırı sağcı Javier Milei hükümetinin feministlerin kazanımlarına karşı adeta savaş ilan ettiği bir yıl oldu. Milei’nin göreve gelir gelmez Kadın Bakanlığı’nı ve ayrımcılıkla mücadele kurumu INADI’yi kapatmasıyla başlayan süreç; femicidio (kadın cinayeti) kavramının ceza yasasından çıkarılmak istenmesi ve şiddete maruz kalan kadınlara destek veren Acompañar gibi programların bütçesiz bırakılmasıyla kadın kazanımlarına karşı yürütülen sistematik bir devlet politikasına dönüştü.

8 Mart ve Haziran eylemlerinde feministler, Milei’nin kemer sıkma politikalarıyla bütçesini kestiği mahalle mutfaklarını meydanlara taşıdı. Kongre binası önünde kurulan dev tencerelerle kitlesel yemek pişirme eylemleri yapıldı. Bu, devletin kemer sıkma adı altında kamusal bakım hizmetlerini ortadan kaldırarak ev işleri ve bakım yükünü kadınların omuzlarına daha da fazla yüklediğine dikkat çeken ve devletin açlığa ilişkin sorumluluğunun altını çizen bir eylemdi.

Nisan 2025’te Buenos Aires’te, Milei’nin LGBTİ+ları hedef alan nefret söylemlerine ve transların cinsiyet uyum sürecine erişimini yasaklayan düzenlemelerine karşı büyük bir Faşizm ve Irkçılık Karşıtı Onur Yürüyüşü gerçekleşti. Trans haklarına yönelik saldırılar federal mahkemece anayasaya aykırı bulunsa da, kadınları ve kuirleri koruyan mekanizmalardaki personel %42 oranında azaltıldı.

Eylül ayında Arjantin’i sarsan ve suç çetelerinin hesaplaşması denilerek önemsizleştirilmeye çalışılan üç genç kadının (Morena, Brenda ve Lara) katledilmesi feministleri sokağa döktü. 27 Eylül’de düzenlenen kalabalık yürüyüşlerde devletin politikalarının uyuşturucu çetelerini ve şiddeti nasıl büyüttüğü teşhir edildi. Hükümetin kadın cinayetleri azaldı söylemlerine karşı kadınlar, her 30 saatte bir kadının erkekler tarafından öldürüldüğünü söyledi.

Kürtaj hakkının ilaç bütçeleri kesilerek fiilen engellenmesine, cinsel şiddet yardım hattının işlevsizleştirilmesine ve kadın cinayeti kavramının yasadan silinme girişimine karşı Arjantinli kadınlar 2025 yılı boyunca sokaklardaydı.

Belçika

Brüksel’de 8 Mart’ta binlerce kişi feminist kazanımların geri çekilmesine karşı yürüdü; kadınlar, göçmen kadınların haklarını da kapsayan daha kapsayıcı sosyal politikalar talep etti.

Belçika’da 2025 yılı bir yandan Avrupa genelinde yükselen aşırı sağın yarattığı haklarda ve kazanımlarda gerileme endişesiyle diğer yandan yeni kurulan Arizona koalisyon hükümetinin kadınların hayatını doğrudan hedef alan kemer sıkma politikaları ile şekillendi.

Belçika İşçi Partisi ve Collectief 8 Maars gibi ağların örgütlediği eylemlerde hükümetin emeklilik sistemini zayıflatan ve esnek çalışmayı artıran planlarına karşı söz söylediler. Kadınlar hem düşük ücretli bakım sektöründeki emeklerinin hem de ev içindeki karşılıksız emeğinin tanınmasını talep etti. Kamu hizmetlerindeki kesintilerin (çocuk bakımı, yaşlı bakımı, ulaşım) kadınların omuzlarına yüklenmesine “Kadınlar bu politikaların bedelini iki kez ödüyor” diyerek dikkat çektiler.

Brüksel’deki eylemlerde sağ popülizmin kadın ve azınlık haklarına yönelik oluşturduğu tehdit en güçlü gündemlerden biriydi. Bu eylemlerde kürtajın tartışmaya kapalı bir hak olduğu vurgulanırken, göçmen kadınlar için daha güçlü sosyal politikalar ve gözaltı merkezlerindeki hak ihlallerine son verilmesi talepleri öne çıktı. Belçika feminist hareketi, “Tüm kadınlar özgür olana kadar hiçbirimiz özgür değiliz” sözüyle sokaklardaydı.

Kasım ayında düzenlenen geleneksel Mirabal Yürüyüşü, cinsel şiddete ve yeni ceza yasasındaki “rıza” boşluklarına karşı rekor bir katılımla gerçekleşti. Özellikle gece düzenlenen Reclaim the Night (Geceyi Geri Al) yürüyüşü Brüksel sokaklarını bir kez daha mora boyadı. Birçok kampüste, tacizci profesörlerin korunmasına ve yönetimin sessizliğine karşı öğrenci işgalleri başlatıldı.

Brezilya

Her gün en az dört kadının katledildiği, şiddetin özellikle siyah kadınlar ve yoksul mahallelerdeki kadınlar üzerinde yoğunlaştığı Brezilya’da feminist hareket Woman Alive sözü altında tüm ülkeyi bir direniş alanına çevirdi. Yılın ilk yarısında tecavüz sonrası kürtajı ‘cinayet’ kapsamına sokmaya çalışan yasa tasarısı feministlerin gündemindeydi. São Paulo ve Rio de Janeiro başta olmak üzere birçok şehirde binlerce kadın meydanlara döküldü. Bu sokak eylemleri geri adım atılmasını sağladı. 8 Mart’ta kongre binasını kadınlar sembolik olarak kuşattı.

Kasım ayında ardı ardına gelen kadın cinayetleri sonrası 7 Aralık’ta birçok şehirde büyük eylemler gerçekleştirildi. Eylemlerin hedefinde hem fail erkekler hem de patriyarkal sistem vardı. São Paulo Valisinin kadınları koruma bütçesine ayırdığı komik rakamlar feministler tarafından “kurumsal bir kadın düşmanlığı” olarak nitelendirildi.

Fotoğraf: Ettore Chiereguini/Associated Press

Başkan Lula’nın şiddete maruz kalan kadınları korumak için hakimlere (şiddet failinin silahına el koyma, evden uzaklaştırma gibi) yetkiler veren yasayı imzalaması bir kazanım olsa da feminist hareket, tüm yıl boyunca, çözümün sadece yasada değil köklü bir sistem değişiminde olduğunu vurguladı. Erkeklerin şiddetteki “sessiz suç ortaklığına” son vermesi çağrısı 2025 eylemlerinin merkezindeydi.

Filipinler

2025’te Filipinler’de feminist mücadele, devlet şiddeti, yoksulluk, militarizasyon ve kadınlara yönelik yapısal baskılara karşı çok katmanlı, hem sokakta hem de topluluk temelli örgütlenme ile yaşam koşullarını doğrudan hedef alan bir mücadele yürüttü.

Ülkede kürtajın hâlâ yasadışı olması, 2025’te feminist mücadelenin temel başlıklarından biri olmaya devam etti. Güvenli kürtaja erişimin engellenmesi, özellikle yoksul ve kırsal bölgelerde yaşayan kadınlar için hayati riskler yaratırken, feminist gruplar bunu bir halk sağlığı ve sınıfsal adalet meselesi olarak gündeme taşıdı. Üreme sağlığı hizmetlerine erişim, doğum kontrolü ve güvenli doğum hakkı feminist taleplerin merkezinde yer aldı.

2025’te feminist hareket, yoksulluk ve emek sömürüsüyle güçlü biçimde kesişti. Düşük ücretli kadın emeği, ev içi bakım yükü ve yurtdışına çalışmaya giden göçmen kadınların maruz kaldığı şiddet ve sömürü, feminist örgütlerin sıkça vurguladığı konular oldu. “Bakım emeği görünmez değildir” söylemi, sendikal ve topluluk temelli mücadelelerle birlikte yükseldi.

Devletin militarist politikaları ve aktivistlere yönelik baskılar, 2025’te feminist hareketi doğrudan etkiledi. Kırsal bölgelerde kadınlar, hem devlet hem de özel şirketlerin şiddetiyle karşı karşıya kaldı. Feminist örgütler, bu baskılara karşı kadınların yaşam hakkını ve örgütlenme özgürlüğünü savundu. Filipinler’de feminist mücadele 2025’te iklim krizine karşı direnişle de kesişti. Doğal afetlerden en fazla etkilenen kadınlar, özellikle kıyı ve kırsal bölgelerde yaşam mücadelesi verirken, feminist gruplar iklim adaletini toplumsal cinsiyet perspektifiyle ele aldı.

Filistin

2025’te Filistin’de feminist mücadele, İsrail’in Gazze’de sürdürdüğü soykırım koşulları altında yaşamı savunma mücadelesi olarak şekillendi. Kadınlar, hem doğrudan hedef alınan siviller olarak hem de bakım emeğini ve hayatta kalma pratiklerini sırtlanan özneler olarak yıkımın merkezinde yer aldı. Gazze’de devam eden bombardıman, kuşatma ve zorla yerinden edilme politikaları, kadınların ve çocukların yaşamını sistematik biçimde tehdit etti. Sağlık sisteminin çökmesiyle birlikte hamilelik, doğum ve regl gibi temel bedensel ihtiyaçlar hayati riskler haline geldi. Feminist gruplar ve kadın örgütleri, bu koşulları yalnızca “insani kriz” olarak değil, cinsiyetlendirilmiş bir soykırım pratiği olarak tanımladı.

2025 yılı boyunca Filistinli feministler, soykırımın kadın bedenleri üzerindeki etkisini görünür kılmaya çalıştı. Ailelerini kaybeden, bakım yükü artan, barınma ve gıdaya erişimi engellenen kadınlar, aynı zamanda toplulukların ayakta kalmasını sağlayan temel aktörler oldu. Feminist söylem, direnişi yalnızca silahlı ya da diplomatik alanla sınırlamadan, yaşamı sürdürme pratiği olarak yeniden kurdu.

Filistin’de feminist mücadele 2025’te uluslararası feminist dayanışmayla da güçlü biçimde kesişti. “Soykırıma karşı feminizm” ve “Filistin olmadan feminizm olmaz” sözü, küresel feminist hareket içinde yaygınlaştı. Buna karşılık Filistinli feministler, Batılı liberal feminizmin sessizliğini ve seçici dayanışmasını açık biçimde eleştirdi.

Fransa

Fransa’da feminist hareket, 2025’te hem sokakta hem hukuk alanında görünür oldu. Paris’te feminist gruplar, cinsel şiddet ve erkek adalet sistemine karşı eylemler düzenlerken, First Lady Brigitte Macron’un feminist protestoculara yönelik kullandığı “sales connes” (aptal / kirli kadınlar / sürtükler gibi bir anlama gelen Fransızca) ifadesi büyük tepki çekti ve yüzlerce kadın tarafından hukuki şikâyete dönüştü. Bu olay, ülkede feminist söylemlerin gündelik siyasete ve kamuoyuna taşınmasına vesile oldu ve kadın hakları alanındaki çelişkilerin tartışılmasını hızlandırdı.

2025 yılı boyunca feministler aşırı sağın yükselişine, derinleşen ücret eşitsizliğine ve kadın cinayetlerine karşı sokaklardaydı. 8 Mart’ta Grève Féministe kolektifinin çağrısıyla Fransa genelinde yaklaşık 150 noktada 250 bin kişi sokaklara döküldü. Asgari ücretle çalışanların %62’sini, gıda bankalarından yararlananların ise %70’ini oluşturan kadınların ekonomik güvencesizliğine vurgu yapılırken; kadınlar, erkeklerle aralarındaki %14’lük ücret farkına ve kapatılan 130’dan fazla kürtaj merkezine karşı ücretli işlerini, ücretsiz ev işini durdurdu ve tüketim grevi yaptı.

Paris’teki 8 Mart yürüyüşünde Filistinli kadınların direnişini selamlayan feministler aynı gece Eyfel Kulesi’ni, Taliban’a direnen Afganistanlı kadınlar için Farsça, Arapça, Fransızca ve İngilizce dayanışma mesajlarıyla aydınlattı. Fransa’da her 2,5 günde bir kadının öldürülmesini vurgulayan feministler 25 Kasım’da erkek şiddetine karşı sokaklardaydı.

Guatemala

2025’te Guatemala’da feminist mücadele, erkek şiddeti, cezasızlık ve yerli kadınlara yönelik yapısal baskılar karşısında ses çıkarmaya devam etti. Kadın cinayetlerinin yüksekliği ve faillerin büyük ölçüde cezasız kalması, feminist hareketin yıl boyunca en acil gündemlerinden biri oldu.

Ülkede kürtajın neredeyse tamamen yasak olması, feminist mücadelenin temel başlıklarından biri olmaya devam etti. Güvenli kürtaja erişimin engellenmesi, özellikle yoksul ve yerli kadınlar için ciddi sağlık riskleri yaratırken, feminist örgütler bu durumu devletin kadın bedenleri üzerindeki denetiminin bir parçası olarak ele aldı. Üreme sağlığı hizmetlerine erişim ve cinsel şiddete maruz kalan kadınların korunması talepleri 2025’te sıkça dile getirildi.

Yerli Maya kadınları, feminist mücadelenin merkezinde yer aldı. Toprak gaspına, madencilik projelerine ve çevresel yıkıma karşı direnen yerli kadınlar, hem şirketlerin hem de devletin baskısıyla karşı karşıya kaldı. Feminist hareket, bu mücadeleleri yalnızca çevre meselesi değil, sömürgecilik, patriyarka ve sınıf sömürüsünün kesiştiği bir yaşam hakkı mücadelesi olarak tanımladı.

2025’te Guatemala’da feminist aktivistler, yargı sisteminin siyasileştirilmesine ve yolsuzlukla mücadele eden kadın hukukçuların ve insan hakları savunucularının hedef alınmasına karşı da ses yükseltti. Devlet baskısı ve tehditler, feminist örgütlenmenin önündeki en büyük engellerden biri olmaya devam etti.

Güney Afrika

Güney Afrika’da 2025 feminist eylemleri, G20 öncesi yaygın protestolarla kadına yönelik şiddetle mücadele talepleriyle öne çıktı; kadınlar şiddet karşısında ulusal acil durum ilan edilmesini sağladı ve ekonomik, sosyal hakların iyileştirilmesi çağrısı yaptı. Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetleri, yıl boyunca feminist hareketin en acil ve yakıcı gündemlerinden biri olmaya devam etti.

Güney Afrika, kürtajın yasal olduğu ülkelerden biri olmasına rağmen, 2025’te bu hakkın fiilen kullanılamaması feminist mücadelenin önemli başlıkları arasında yer aldı. Sağlık hizmetlerine erişimdeki eşitsizlikler, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan, yoksul ve siyah kadınlar için kürtajı ve üreme sağlığı hizmetlerini ulaşılmaz hale getirdi. Feminist örgütler, yasal hakların pratikte engellenmesini devletin sorumluluğu olarak teşhir etti.

2025’te feminist hareket, “apartheid” sonrası dönemde devam eden ırksal ve sınıfsal eşitsizliklerle güçlü biçimde kesişti. Siyah kadınlar, yüksek işsizlik oranları, güvencesiz çalışma koşulları ve bakım emeğinin yükü altında yaşam mücadelesi verirken, feminist talepler ekonomik adalet ve sosyal güvence ekseninde yoğunlaştı.

Kuir ve trans kadınlar, 2025’te artan nefret suçları ve polis şiddetiyle karşı karşıya kaldı. Feminist ve kuir örgütler, anayasal eşitlik güvencelerine rağmen süren sistematik şiddete karşı ortak mücadele çağrıları yaptı. “Anayasada var olan hakların sokakta karşılığı yok” söylemi, yıl boyunca sıkça dile getirildi.

Hollanda

Ağustos 2025’te 17 yaşındaki Lisa’nın eve bisikletle dönerken katledilmesi ve cinsel saldırı haberleri sonucu feministler sokaklara çıktı. Amsterdam’dan Maastricht’e, Groningen’den Eindhoven’a kadar birçok şehirde binlerce kadın “Wij eisen de nacht op (Geceyi talep ediyoruz)” sloganıyla ışıklı bisikletleriyle eylemdeydi. Kadınlar güvenli sokaklar için bir araya geldikleri bu kalabalık eylemlerde erkeklerin fiziksel ve sözlü saldırısına uğradı. Dolle Mina, eylemler sırasında erkekler tarafından tükürüldüğünü, taciz edildiğini ve kuşatıldığını belirterek sokakların ne kadar erkekleştiğini ve güvenliğin sadece polis ile sağlanamayacağını belirtti.

Neredeyse 50 yıllık bir sessizlikten sonra Dolle Mina’nın sokaklara yeniden dönüşü oldukça ses getirdi. Rotterdam’ın merkezindeki Schouwburgplein’de toplanan binlerce kişi, öldürülen kadınların portreleri ve kırmızı topuklu ayakkabılar eşliğinde kadın cinayetlerine karşı eylemdeydi. Amsterdam’daki “Gelecek Feministtir” sözüyle örgütlenen 8 Mart yürüyüşüne 15.000’den fazla kadın katıldı. ”Anayasada Kürtaj” ve “Ellerini Rahmimden Uzak Tut” dövizlerinin öne çıktığı yürüyüşte sağcı Wilders hükümetinin göçmen kadınları hedef alan dışlayıcı politikalarına karşı ırkçılık ve cinsiyetçiliğin aynı kökten beslendiği belirtildi.

Hollanda’daki konut krizinin bekar ve çocuklu kadınları barınmasız bırakmasına karşı feministler Amsterdam ve Rotterdam’da boş binaları “kadın sığınma alanlarına” dönüştürmek için işgal eylemleri başlattı.

İngiltere

İngiltere’de feminist eylemler 2025’te de “Million Women Rise” gibi geleneksel yürüyüşlerle sürdü. Londra sokaklarında düzenlenen şiddete karşı eylemler, özellikle erkek şiddeti ve ev içi şiddetle mücadelede toplumsal farkındalık yaratmayı ve politika değişikliğini gündeme getirmeyi hedefledi. 2025’te İngiltere’de feminist mücadele, devletin göç, polislik ve ceza politikalarıyla kesişen erkek şiddeti, transfobi ve ekonomik güvencesizlik karşısında şekillendi. Kadınların ve LGBTİ+ların yaşam hakkı, yıl boyunca feminist hareketin temel eksenlerinden biri oldu.

Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetleri, 2025’te de feminist gündemin merkezindeydi. Polis gözetimindeki ölümler, şiddet vakalarında cezasızlık ve kadınların “korunmadığı” bir adalet sistemi, feminist örgütlerin sokak eylemleri ve kampanyalarıyla hedef alındı. “Devlet bizi korumuyor” söylemi, özellikle genç feministler arasında yaygınlaştı. Trans karşıtı politikalar ve söylemler, 2025’te feminist hareket içinde belirgin bir mücadele alanı haline geldi. Trans kadınların kamusal alanlara ve sağlık hizmetlerine erişimini kısıtlayan düzenlemelere karşı transfeminist gruplar ve kuir örgütler birlikte hareket etti. Feminist mücadele, biyolojik cinsiyet temelli dar tanımlara karşı cinsiyet kimliğini merkeze alan bir hat kurdu.

Göçmen kadınlar, 2025’te İngiltere’de feminist mücadelenin en kırılgan ama en politik özneleri arasında yer aldı. Sınır dışı politikaları, gözaltı merkezleri ve güvencesiz çalışma koşulları, feminist hareket tarafından devlet şiddetinin bir parçası olarak teşhir edildi. Göçmen kadınların maruz kaldığı katmanlı şiddet biçimleri, feminizmin ırk ve sınıf boyutlarını yeniden gündeme taşıdı.

İran

Mahsa Amini isyanının üçüncü yılına girerken İran rejimi sadece ahlak polisleri ile değil, ekonomik ve hukuki saldırılarla da kadınların yaşamlarını daraltmaya çalışıyor. Kadınları erkek şiddetine karşı korumayı hedefleyen yasa tasarısı 14 yıldır bekletilirken erkeklerin boşanma durumunda ödemek zorunda olduğu çeyiz (Mehrieh) borcunu 110 altın sikkesinden 14’e düşüren değişiklik “aciliyetle” kabul edildi. Mülkiyet ve miras hukukunda zaten yok sayılan, boşanma durumunda tek finansal güvencesi çeyiz olan kadınlar, rejimin erkekleri koruyan bu hak gaspıyla aileye ve erkeğe mahkum edilmeye çalışılıyor.

Zorunlu başörtüsü yasaları, yüz tanıma teknolojileri, iş yerlerine yapılan baskınlar ve ağır para cezalarıyla artan baskıya rağmen İranlı kadınlar 2025’te sivil itaatsizliği norm haline getirdi. Tahran sokaklarında başörtüsü olmadan yürümek artık sadece bir eylem değil; geri alınamaz bir hak kazanımı. Rejimin kullandığı tüm araçlara ve teknolojiye rağmen 2025 yazında kamusal alanlarda dans ederek başörtülerini yakan kadınların videoları oldukça yayıldı.

Evin Cezaevi’ndeki kadın koğuşu, siyasi mahkûmların idamlarını durdurmak için başlatılan açlık grevleri ve eylemlerin merkezi oldu. Tahran ve Senendec gibi şehirlerde kadınlar cezaevi önlerinde kitlesel nöbetler tuttu. Polisin ağır müdahalesine rağmen metro istasyonlarında ve meydanlarda “Jin, Jiyan, Azadî” sloganları yankılanmaya devam etti.

Rejim, direnişi kırmak için kadınların gittiği kafelere el koymak, işletmeleri kapatmak ve dijital gözetimi artırmak gibi yeni taktikler geliştirse de İranlı kadınlar bu taktiklere karşı yeni örgütlenme yolları buldu. İran’da kadınlar yıl boyunca her türlü cezalandırma ve öldürme tehdidine karşı buradayız, gitmiyoruz demeye devam etti.

2025’te İran’da feminist mücadele, kadınların kamusal alandaki hareket özgürlüğünü hedef alan baskıların sembolik bir alanı olarak motor süren kadınlar etrafında da görünür oldu. Açık bir yasal yasak olmamasına rağmen kadınların motosiklet kullanması, fiilî engellemeler, para cezaları ve polis müdahaleleriyle bastırıldı. Motor süren kadınlar ise, 2025’te İran’da yalnızca bir ulaşım tercihini değil; zorunlu başörtüsü rejimine, kadınların kamusal alandan dışlanmasına ve beden denetimine karşı gündelik bir direnişi temsil etti.

İspanya

Barselona başta olmak üzere İspanya’da on binlerce kişi “bakım emeği yaşamı ayakta tutar” sloganıyla yürüdü ve ev içi emeğin görünürleştirilmesi ile adil ücretlendirilmesi gibi taleplerini dile getirdi. Bu eylemler, feminist hareketin yalnızca şiddet karşıtı değil, aynı zamanda ekonomik eşitlik ve sosyal haklar gündemini de kapsadığını gösterdi.

8 Mart’ta Barselona’da iki ayrı büyük feminist yürüyüş gerçekleşti. Yaklaşık 25 bin kişi “Bakım Hayatı Sürdürür” sözüyle Barselona sokaklarını doldurdu. Madrid’de ise 8M Komisyonu’nun çağrısıyla düzenlenen yürüyüşte on binlerce kadın sağanak yağmura rağmen meydanlardaydı. 80 bine yakın kadının katıldığı Madrid eylemi sadece cinsiyet eşitsizliğini değil, ırkçılık ve patriyarka ilişkisini de gündemleştirdi.

7 Mart’ta başlayan öğrenci grevlerinde kadınlar 8 Mart’tan önce eylem yaptı. Devrimci feminizm sloganlarıyla patriyarkal eğitime ve kapitalist sömürüye karşı Barselona sokaklarına çıkan feministler hakların sadece parlamentoda kazanılmayacağını, sokağın tek gerçek güvence olduğunu vurguladı. Aynı günlerde hükümetin kadına yönelik şiddet ve insan kaçakçılığına karşı yeni yasal düzenlemeleri gündeme getirmesi feministlerin yıllardır süren mücadelesinin bir sonucu oldu.

25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Günü’nde Malaga ve Madrid başta olmak üzere tüm İspanya’da kadınlar yine sokaklardaydı. Feministler şiddetin sadece fiziksel olmadığını; ekonomik şiddet ve bakım emeğinin gaspı olduğunu da söyleyerek bütünlüklü politikalar talep etti.

2025 eylemlerinde en çok öne çıkan bakım emeğinin toplumsallaştırılması talebiydi. Barselona’daki yürüyüşün ana teması olan bakım emeği ile ev içine hapsedilen, görünmez kılınan ve değersizleştirilen kadın emeğine dikkat çekildi. Kreşlerden yaşlı bakım evlerine kadar tüm bakım hizmetlerinin ücretsiz ve erişilebilir olması gerektiği dile getirildi; neoliberal kemer sıkma politikalarına karşı bir hat oluşturdular.

İsviçre

Dünyanın en zengin ülkesi imajına sahip İsviçre’de hükümetin kadına yönelik şiddetle mücadele bütçesinde yaptığı kesinti, cinsiyet eşitsizliği ve bakım emeği sömürüsü feministlerin gündemindeydi.

2025 yılı bütçe görüşmelerinde Federal Parlamento’nun kadına yönelik şiddeti önleme programlarından ve sığınaklardan kesinti yapma kararı alması üzerine kadınlar Bern’de parlamentonun bulunduğu Bundesplatz’ı işgal etti. “Eure Sparmassnahmen sind unser Tod” (Sizin tasarrufunuz bizim ölümümüzdür) pankartını taşıyan feministler binayı çember içine aldılar.

14 Haziran Kadın Grevi’nin bu yıl ana gündemi bakım emeği oldu. Sendikaların ve feminist ağların çağrısıyla on binlerce kadın; kreşlerdeki personel eksikliğini, yaşlı bakımındaki düşük ücretleri ve ev içindeki ücretsiz emeğin toplumsallaştırılmamasını protesto etti. Cenevre ve Zürih’te kadınlar iş bırakarak meydanlarda toplandı. Feministischer Streik, eylemlerini sadece ücret eşitliği ile sınırlamayarak, bakım emeğinin kamu hizmeti olarak tam finanse edilmesi gerektiğine ve toplumsallaştırılmasına ilişkin taleplerini yükseltti.

İtalya

Meloni hükümetinin kürtaj karşıtı hamleleri, eğitim ve sağlık bütçelerinde yaptığı kesintiler, bakım yükünü tamamen kadına yıkan politikalar ve aile dayatması tüm yıl İtalya’da feminist hareketin gündemindeydi.

8 Mart’ta Non Una Di Meno ve sendikaların çağrısıyla gerçekleşen transfeminist grev, İtalya’nın 60’tan fazla şehrine yayıldı. Roma sokaklarını dolduran binlerce kadın ellerindeki anahtarları sallayarak şiddetin en çok ev içinde yaşandığına dikkat çektiler. Grevin odağında; güvencesiz işlerde çalışanlar, bütçesi kısılan üniversitelerdeki eğitim emekçileri ve bakım emeği vardı. Feministler “Biz durursak hayat durur, biz grev yaparsak patriyarka sarsılır” diyerek sokaklardaydı.

25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Günü öncesinde, 22 Kasım 2025’te Roma’da büyük bir yürüyüş gerçekleşti. On binlerce kadın savaşlara ve patriyarkaya karşı bir araya geldi. Hükümetin büyük bir başarı olarak sunduğu yeni kadın cinayeti yasasına karşı çıkan feministler; sadece cezayı artıran ama şiddeti önleyecek mekanizmaları, erkek şiddetine karşı oluşturulan merkezleri ve sığınakları bütçesiz bırakan politikalara karşı sokaklardaydı. Müebbet hapis yetmez, radikal değişim gerek diyen kadınlar erkek şiddetinin kaynağı olarak patriyarkayı işaret etti ve militaristleşen devlet politikalarıyla çözülemeyeceğini vurguladı.

Meloni hükümetinin yoksul mahallelerde polis sayısını artırıp eylem hakkını kısıtlayan “güvenlik” söylemine karşı İtalyalı feministler “Gerçek güvenlik; ücretsiz ve güvenli kürtaj hakkı, tam finanse edilen kadın dayanışma merkezleri, trans haklarının tanınması ve evrensel sosyal hizmetlerdir” dediler.

İtalya’da 2025, sadece Meloni’nin sağcı popülist politikalarına karşı değil aynı zamanda Avrupa’da yükselen militarizme, ırkçılığa ve kemer sıkma politikalarına karşı da feminist sözün söylendiği bir yıl oldu.

İzlanda

1975 yılında kadınların %90’ının katıldığı feminist “Kadınlar Durursa Dünya Durur” grevinin 50. yıl dönümünde, İzlandalı kadınlar “eşitlikte %90 yetmez, %100 istiyoruz” diyerek yeniden hayatı durdurdu. İzlanda hükümetine verilen tam eşitlik için bir yıl süresinin dolmasıyla birlikte 2025 yılı sisteme işaret eden bir yıl oldu.

24 Ekim 2025’te İzlanda genelinde hayat tam anlamıyla durdu. Kadınlar hem ücretli işlerini hem de ev içindeki görünmeyen karşılıksız emeğini bir günlüğüne durdurdu. Reykjavik meydanlarında toplanan on binlerce kadın, bakım emeğinin sadece kapitalizmin değil patriyarkal sistemin temeli olduğunu bir kez daha hatırlattı. Bu grev, kadınların %90’ının katılımıyla gerçekleşen 1975 grevinin mirasını devralarak, “cinsiyet eşitliği şampiyonu” olarak pazarlanan İzlanda’da ücret eşitsizliğinin ve erkek şiddetinin sürdüğünü vurguladı.

Japonya

2025’te Japonya’da feminist mücadele, erkek şiddeti, iş yerindeki eşitsizlik, toplumsal normlar ve yasal baskılara karşı sürdü. Kadınların ücretli ve ücretsiz emeği, feminist hareketin en görünür gündemlerinden biri olurken, tek eşli soyadı kanunu ve çocuk velayeti sorunları feminist tartışmalarda öne çıktı. Evli çiftlerde kadınların soyadını değiştirmeye zorlanması ve boşanma sonrası velayet hakkının çoğunlukla babalara verilmesi, eşitlik talebini kamusal gündeme taşıdı.

Cinsel taciz ve iş yerinde mobbing vakaları sosyal medya ve topluluk temelli örgütlenmelerle görünür kılınırken, genç kadınlar kolektif dayanışmayla tacize ve toplumsal baskıya karşı ses yükseltti. Ayrıca toplumsal normlara karşı küçük ama etkili direnişler devam etti: Tek başına gece yürüyen kadınlar, kadın girişimciler ve tek başına yaşayan kadınların görünürlüğü, patriyarkal beklentilere karşı günlük hayat üzerinden bir mücadele alanı yarattı.

Kazakistan

2025’te Kazakistan’da feminist mücadele, erkek şiddeti, cezasızlık, devlet baskısı ve yasal reform talepleri ekseninde sürdü. Erkek şiddeti ve aile içi şiddet toplumsal bir sorun olarak görünürlüğünü artırdı; hükümetin aile içi şiddeti ceza kanununa dahil etmesine rağmen uygulanması tartışma yarattı. Dijital taciz ve şiddet mağdurlarının korunamaması da feminist çevrelerde gündem oldu.

2025’in en çok konuşulan davalarından biri, Elvira Erkebayeva davasıydı. Yıllarca eski kocası tarafından şiddete maruz kalan Erkebayeva, hayatını savunma çabası sırasında suçlandı ve bu feminist çevrelerce devletin şiddet mağdurlarını cezalandırma eğilimi olarak yorumlandı. Ayrıca yüksek profilli bir kadın cinayeti davası, toplumsal farkındalığı tetikledi: eski ekonomi bakanı Kuandyk Bishimbayev, eşinin öldürülmesiyle suçlanarak hapse mahkûm edildi.

Devletin kadın hakları örgütlerine yönelik baskıları da devam etti: Feminita ve liderlerinden Zhanar Sekerbayeva’nın idari tutuklamaları, kadın örgütlerinin resmi tanınma taleplerinin reddi, 8 Mart için devletin yasakları, feminist eleştirileri artırdı.

Kazakistanlı feministler, erkek şiddeti ve yasal uygulamalardaki eksikliklere karşı sokak eylemleri, dijital kampanyalar ve toplumsal farkındalık etkinlikleri düzenledi; Aralık’ta “16 Günlük Aktivizm” döneminde turuncu ışıklandırmalarla kadına yönelik şiddet bir şekilde gündeme taşınmış olduı.

Kırgızistan

2025’te önemli bir gelişme olarak Kırgızistan ve BM ortaklığıyla ilk kapsamlı kadınlara yönelik şiddet anketi tasarlanıp yürütülmeye başlandı; bu çalışma, şiddetin yaygınlığına dair ilk kapsamlı veri kaynağını oluşturma amacı taşıyor. Ayrıca yıl içinde “ombudsmana” kadın ve çocuk hak ihlallerine ilişkin yüzlerce başvuru yapıldı; bunların büyük bir kısmı aile içi şiddet, nafaka ve çocuk hakları sorunlarıyla bağlantılıydı.

2025’te kamuoyu özellikle eylül ayında 17 yaşındaki Aisuluu’nun öldürülmesine bağlanan tartışmalarla sarsıldı; bu vaka, şiddet faillerine yönelik cezaların artırılması ve sistematik koruma eksikliğinin eleştirilmesine yol açtı. Devlet Başkanı Sadyr Japarov, en ağır suçlar için idam cezasının yeniden getirilmesini teklif ederek tartışmaları daha da sertleştirdi; bu girişim kadın örgütleri ve insan hakları savunucuları tarafından hem hukuki hem de insan hakları açısından eleştirildi.

Kolombiya

Latin Amerika’nın en yüksek çocuk yaşta evlilik oranlarından birine sahip olan Kolombiya’da feministlerin yıllardır süren mücadelesi sonucu çocuk yaşta evlilik istisnasız olarak yasaklandı. İlk 24 haftada yapılan kürtajın suç olmaktan çıkarılmasının ardından feministlerin ana gündemi bu hakkın birçok bölgede fiilen uygulanmaması oldu. Yasa var ama kürtaja erişim yok diyen kadınlar hastane ve yerel yönetim binaları önünde nöbetler tuttular. Feministler kürtaja erişemeyen kadınlar için yeraltı destek ağlarını ve eşlikçi sistemini güçlendirdi.

Temmuz 2025’te Bogota’da bir araya gelen 22 bölgeden kadınlar Kolombiya’nın Toplam Barış planına feminist bir müdahalede bulundu. Kadınlar, barışın sadece silahların susması değil; toprak hakkı, sosyal adalet ve kadın cinayetlerinin son bulması olduğunu belirtti ve feminist barış masaları ile çatışmalardan en çok etkilenen kadınların deneyimleri paylaşıldı.

25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Günü’nde trans kadınlara yönelik artan nefret suçları ana gündemlerden birisiydi. Erkek şiddetine ve kadın cinayetlerine karşı feministler sokakları doldurdu.

Latin Amerika

2025’te Latin Amerika’da, özellikle Ekvador ve Bolivya’nın başkenti La Paz çevresinde, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü kapsamında düzenlenen feminist eylemler dikkat çekti. Binlerce kadın, hem erkek şiddeti ve “femicide” oranlarındaki yüksekliği protesto etmek hem de kadınların siyasi temsiliyeti, eğitim ve sağlık hakları gibi temel taleplerini yükseltmek amacıyla sokaklarda yürüdü.

La Paz’taki eylemler, feminist hareketin toplumsal cinsiyet eşitsizliğiyle mücadeleyi ve dayanışmayı ön plana çıkardığı bir alan haline geldi. Kadınlar, hem yerel hem ulusal düzeyde politika yapıcıları etkilemeye çalışırken, feminist örgütler ve topluluk kolektifleri, güvencesiz çalışma, düşük ücretli iş ve ev içi bakım emeğinin görünmezliği gibi ekonomik adaletsizliklere dikkat çekti.

Eylemler ayrıca, kadınların sağlık haklarına ve üreme hakkına erişimi konularını da öne çıkardı. Kürtajın yasak veya sınırlı olduğu bölgelerde, kadın örgütleri güvenli üreme sağlığı hizmetlerine erişimi savundu ve bunu toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve sınıfsal adalet ekseniyle ilişkilendirdi.

2025’teki bu eylemler, sadece sokak eylemleriyle sınırlı kalmadı; feminist hareket, uluslararası dayanışmayı da artırarak Latin Amerika’daki diğer feminist kolektiflerle birlikte kampanyalar yürüttü. “Latin Amerika’da feminizm dayanışmayla güçlenir” anlayışı, sokakta, dijital platformlarda ve topluluk temelli örgütlenmelerde yankı buldu. Feminist kazanımlar, yerel yönetimlerin bazı politika değişiklikleri ve kamu farkındalığının artmasıyla görünür hâle geldi; örneğin, kadına yönelik şiddetle mücadele ve toplumsal farkındalık programları yerel yönetimlerce desteklenmeye başlandı.

Meksika

Meksika’da 2025 kadın cinayetlerinin ve kayıpların sistematik bir biçimde sürdüğü ancak kadınların sokakları, mücadeleyi ve dayanışmayı bırakmadığı bir yıl oldu. Ülkenin ilk kadın devlet başkanı Claudia Sheinbaum’un ilk dönemine denk gelen bu yılda feministler sembolik temsilin ötesinde gerçek adalet ve bütünlüklü politikalar talep etmeyi sürdürdüler.

8 Mart 2025’te Meksika genelinde onlarca şehirde eş zamanlı yürüyüşler gerçekleşti. Mexico City yüz binlerce kadının attığı sloganlarla inledi. Yıl boyunca düzenlenen sokak eylemleri ve anma yürüyüşleriyle feministler; Meksika’da erkek şiddetinin ne kadar gündelikleştiğini ve sıradanlaştığını işaret ettiler.

Yeşil Dalga’nın etkisi 2025’te de sürdü. Meksika’nın farklı eyaletlerinde kürtajın suç olmaktan çıkarılmasına yönelik kazanımlar, feministlerin yerel meclisler üzerindeki ısrarlı nöbetleri ve sokak baskısıyla sürdü. Ayrıca kürtaja güvenli ve ücretsiz erişim için de mücadeleyi büyüttüler.

Özbekistan

Ülkede kadına yönelik şiddetle mücadele kampanyaları, toplumun çeşitli kesimlerini kapsayan geniş bir gündemle ele alındı; Birleşmiş Milletler işbirliğiyle yürütülen “16 Günlük Aktivizm” kampanyaları, dijital ve çevrimdışı şiddete dikkat çekti ve kadınların korunmasına yönelik çağrılar yaptı.

2025’in önemli yasal gelişmelerinden biri, zorla uzlaştırma/barıştırma dönemi uygulamasının kaldırılmasına yönelik adımlar oldu. Yeni tasarıyla, aile içi şiddet mağduru kadınların boşanma sürecinde mahkemenin barıştırma talep etmeye zorlaması sonlandırılmak istendi; feminist çevreler bunu kadınların korunması açısından kritik bir kazanım olarak gördü.

Öte yandan araştırmalar, şiddet mağduru kadınların beşte birinin intihar etmeyi düşündüğünü ortaya koydu; bu tablo, feminist örgütlerin yalnızca hukuksal değil psikolojik destek ağlarının da güçlendirilmesi taleplerini yükseltti. Taşkent’te düzenlenen bölgesel kadın hakları ve eşitlik forumları, Özbekistan’ın Cinsiyete Dayalı Şiddetle Mücadele Ulusal Stratejisi ve 2030’a kadar süren Cinsiyet Eşitliği Stratejisi gibi kamu gündemlerini tartışma zemini yarattı.

Pakistan

Yıl boyunca “Aurat March” örgütleri, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde başta Islamabad, Karaçi ve Lahor olmak üzere birçok şehirde eşitlik, şiddete son ve kadınların kamusal alanda özgürlüğü için yürüyüşler yaptı; bazı bölümlerde polisle izin ve engelleme tartışmaları yaşandı.

Toplumsal gündemde Sana Yousaf’ın öldürülmesi büyük yankı uyandırdı. 17 yaşındaki TikTok fenomeni Yousaf’ın Haziran 2025’te Islamabad’daki silahlı saldırıda hayatını kaybetmesi sonrası feminist çevreler “onur cinayetleri”, kadın güvenliği ve yargıdaki etkisizliğe dikkat çekmek için protestolar organize etti.

Kadın hakları alanında hukuki mücadele de öne çıktı. Ekim ayında Mahnoor Omer, Pakistan’ın yüksek vergili hijyen ürünleri uygulamasını “period tax” (regl vergisi) olarak nitelendirerek Lahor Yüksek Mahkemesi’ne taşıdı; bu dava ekonomik eşitsizlik ve kadınların bedensel ihtiyaçları üzerinden yürütülen yapısal ayrımcılığı gündeme getirdi.

Peru

Yıl boyunca kadına yönelik şiddet ve kadın cinayeti oranları ciddi bir toplumsal sorun olmaya devam etti; feminist çevreler şiddete karşı kapsamlı önlemler ve erkek faillerin caydırıcı biçimde cezalandırılması çağrısını yükseltti. Ayrıca dijital şiddet ve taciz, “internet özgürlüğü ve güvenliği” tartışmalarının merkezine yerleşti; UNESCO Peru, “şiddetsiz bir web” kampanyasını başlattı ve dijital alanın da cinsiyet temelli şiddetin bir alanı olduğunu vurguladı.

2025’in dikkat çeken politik olaylarından biri de parlamento ve devlet kurumlarının cinsiyet kimliğine dair tartışmalı politikaları oldu. Bazı yasa tasarılarının, trans bireyleri “cinsel kimlik bozukluğu” gibi etiketlerle ilişkilendirmesi LGBTQ+ haklarına yönelik gerileme olarak görüldü; binlerce kişi Lima’da bu uygulamaları protesto etti ve cinsiyet çeşitliliğinin insan hakları meselesi olduğunu savundu.

Aynı dönemde feminist hareket, demokratik gerilimlere de müdahil oldu. Ekim ayında geçici başkan José Jerí’nin ataması, yıllar içinde cinsel suçlamalarla gündeme gelen bir figür olduğu gerekçesiyle feminist gruplar tarafından protesto edildi; kongre ve yürütme organlarının ataerkil ve şiddet odaklı tavrını simgelediği için eleştirildi.

Polonya

Avrupa’nın en katı kürtaj yasalarından birine sahip olan, Katolik Kilisesi ve devletin kadın bedeni üzerindeki denetimini her geçen gün sıkılaştırdığı Polonya’da feministler 8 Mart’ta kendi merkezlerini açtı. “Abortion Dream Team” ve “Strajk Kobiet”, yasama binasının hemen karşısında Polonya’nın ilk fiili kürtaj destek merkezi olan AboTak’ı açtı. Burası sadece bir danışma noktası değil kadınların tek başlarına veya birbirlerine destek olarak hapla kürtaj yapabilecekleri feminist bir merkez. Parlamentonun pencerelerinden görülen bu merkez “siz yasaklasanız da biz buradayız, birbirimizin çaresiyiz” mesajını veriyor.

Açılışın ardından merkez kürtaj karşıtı grupların ve milliyetçilerin saldırılarına, kırmızı boyalı ve asitli tacizlerine maruz kaldı ancak merkez faaliyetlerini sürdürüyor. 2025 sonunda “My Voice, My Choice” girişimi kapsamında 1.2 milyondan fazla imza toplanarak AB genelinde güvenli kürtaja erişim için finansal ve hukuki mekanizmalar talep edildi.

Yıl boyunca 2020’deki büyük grevler sırasında polis şiddetine maruz kalan kadınların ve siyasetçilerin davaları da takip edildi. İki polisin yargılanmaya başlaması feminist hareket için önemli bir kazanım olarak ele alınıyor.

Rusya

2025’te Rusya’da feminist mücadele, devletin cinsiyet eşitliği karşıtı politikaları, toplumsal baskılar ve savaşa dayalı otoriterleşme ortamında görünürlüğünü korumaya çalıştı. Devlet ve siyaset, feminizme ve kadın hakları taleplerine “Batılı ideoloji” olarak yaklaşırken, feminist gruplar ve bağımsız aktivistler ciddi baskılarla karşılaştı.

2025 yılı boyunca birçok bölgesel yönetim, kürtaj erişimini fiilen kısıtlayan düzenlemeler çıkardı; St Petersburg, Kaliningrad, Belgorod ve diğer bölgeler, doktorlara ve kliniklere yaptırımlar getiren kurallar yürürlüğe koydu. Bu adımlar, kadınların üreme hakları üzerindeki devlet kontrolünü artırma çabası olarak feministler tarafından eleştirildi.

8 Mart’ta yürüyüşlere karşı baskılar artarken, savaş karşıtı kadın aktivistler de hem genel baskı ortamı hem de özel olarak hedef alınma riskiyle mücadele etti; devletin savaş politikalarını eleştiren barış çağrıları, geniş kapsamlı baskılarla karşılaşmaya devam etti. Öte yandan Rus feminist tarihine, toplumsal bellek üzerinden yeniden vurgu yapan çalışmalara dikkat çekilirken, kadın haklarının gerilemesinin köklü tarihsel dinamiklerle bağlantılı olduğu tartışıldı.

Yunanistan

Atina’da 8 Mart, sendikaların ve feminist kolektiflerin çağrısıyla gerçekleşen iş bırakma eylemleri ve mitinglerle karşılandı. Parlamentonun bulunduğu Syntagma Meydanı’na yürüyen binlerce kadın, iş yerlerindeki ücret eşitsizliğini ve derinleşen cinsiyetçiliği, ayrımcılığı hedef aldı. Filistinli kadınların dansları, şarkıları, Filistin bayrakları ile soykırıma karşı kadınlar seslerini yükseltti.

Kadın cinayetlerinin artışı ve yargının fail erkekleri koruyan “hafifletici sebep’’ kararlarına karşı Syntagma Meydanı’nda öldürülen kadınların isimlerinin yazılı olduğu yüzlerce boş ayakkabının dizildiği bir eylem yapıldı. Her cinayetin ardından mahalle meclisleri ve feminist kolektifler karakol önü nöbetleri örgütledi.

2025’te Yunanistan’da feminist mücadele, erkek şiddeti, yasal reform çabaları ve eşitsizlik karşıtı toplumsal eylemlerle sürdü. 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde Atina sokaklarında binlerce kişi eşitlik, ayrımcılığa son ve kadın hakları talepleriyle yürüdü; protestolarda kadınlara ek olarak Filistinli kadınların ve göçmen mülteci kadınların durumuna dair dayanışma da öne çıktı.

Yılın başında parlamentoya sunulan cinsiyete dayalı şiddetle mücadele yasası tasarısı, “cyberstalking”, “revenge porn” ve iş yerinde taciz gibi vakaları cezalandırmayı hedefledi. Ancak avukat birlikleri, hazırlık sürecine dahil edilmedikleri ve bazı hükümlerin anayasal haklara aykırı olduğu gerekçesiyle ulusal çapta iki günlük hukuk grevi ilan etti ve yasal reformu protesto etti.

Devletin Avrupa Birliği’nin Kadın Hakları Yol Haritası’na desteğini ilan etmesi, hükümetin resmî düzeyde cinsiyet eşitliği taahhütlerini yenilediğini gösterse de feminist örgütler bunun uygulamaya dönüşmesinde gecikmeler olduğuna dikkat çekti.

25 Kasım Uluslararası Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Günü’nde Atina ve Selanik’te feminist kolektifler, patriyarka, devlet kayıtsızlığı ve “femicide” kavramının yasal tanınması çağrısıyla eylemler düzenledi; bu eylemler, şiddetin hem sosyal hem de ekonomik boyutlarına dikkat çekti.

Kaynaklar

Türkiye:

https://x.com/8MartYuruyus

https://catlakzemin.com/feministler-ravive-kozmetikte-katledilen-kadin-iscilerin-evlerini-ziyaret-etti-is-kazasi-degil-katliam/

https://x.com/aralikfeminist?lang=en

https://www.instagram.com/feminist_gundem/?hl=en

https://www.instagram.com/kadinlar.birlikte.guclu/?hl=en

https://www.barisaihtiyacimvar.com/

https://x.com/serapaozgurluk

Afganistan:

https://globalnews.ca/video/10725752/afghan-women-sing-in-protest-against-strict-taliban-laws-my-voice-is-not-aurat

https://www.atlanticcouncil.org/dispatches/how-we-women-of-afghanistan-are-defying-taliban-dispatches/